Je komt erachter wat je kernwaarden zijn door vijf momenten op te schrijven waarop je dacht: zo wil ik het, daarna het terugkerende woord eronder te benoemen, en dat woord te toetsen aan je agenda van vorige week. Een lijst met waarden doorlezen werkt zelden, want dan kies je mooie woorden in plaats van jouw woorden. Reken op ongeveer 30 minuten, pen en papier of je notitie-app.
Een lijst doorlezen voelt als een kortere weg, maar levert vaak woorden op die goed klinken zonder dat ze iets zeggen over hoe je leeft. Eerlijkheid, groei, vrijheid: iedereen herkent zich er een beetje in, en dat is precies het probleem. Een kernwaarde is niet wat je zou willen zijn, het is wat je gedrag al laat zien op de momenten dat niemand oplette.
Wat is een kernwaarde eigenlijk, in gewone woorden?
Een kernwaarde is wat voor jou belangrijk is in hoe je leeft en kiest, ongeacht of je het resultaat al hebt bereikt. Het verschil met een doel is simpel: een doel is af te vinken, een waarde is een richting die nooit af is. Je kunt jarenlang eerlijkheid belangrijk vinden zonder dat daar een vinkje bij komt.
Dit artikel gaat over persoonlijke kernwaarden, niet over bedrijfskernwaarden die op een wand in een kantoor hangen. Een bedrijf kiest waarden om mensen te sturen, jij zoekt waarden om jezelf te begrijpen. Dat is een ander soort vraag met een ander soort antwoord.
Waarden en normen worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze zijn niet hetzelfde. Een waarde is wat je belangrijk vindt, zoals eerlijkheid. Een norm is de regel die je daaraan ophangt, zoals: ik zeg nooit iets achter iemands rug om. De norm kan veranderen, de waarde eronder blijft vaak staan.
Waarom een kernwaardenlijst je meestal niet verder helpt
Bij een lijst met vijftig waarden kies je bijna automatisch de woorden die goed klinken, niet de woorden die je leven daadwerkelijk sturen. Je herkent jezelf in te veel woorden tegelijk, en dat voelt als vooruitgang terwijl je eigenlijk nog niets hebt geleerd over jezelf.
Een lijst is wel nuttig, maar dan als woordenboek aan het eind van het proces, niet als startpunt. Schrijf eerst je eigen momenten op zonder lijst erbij. Kijk daarna pas naar een lijst om het woord te vinden dat bij jouw moment past, en voeg hooguit twee of drie woorden toe die je zelf nog niet had bedacht.
Let ook op geleende waarden: woorden die je overneemt van je ouders, je werkgever of een profiel op LinkedIn zonder dat je ze ooit zelf hebt getoetst. Die woorden klinken vaak het meest overtuigend, juist omdat je ze al zo vaak hebt gehoord.
Oefening: vijf momenten waarin je jezelf herkende
Deze oefening kost ongeveer 30 minuten en vraagt alleen pen en papier of je notitie-app. Schrijf vijf momenten op uit het afgelopen jaar waarop je dacht: zo wil ik het, dit voelt goed, dit ben ik.
- Schrijf per moment kort op wat er gebeurde.
- Schrijf op wat jij deed in dat moment.
- Schrijf op wat er aanwezig was dat je raakte: een gesprek, een keuze, een stilte, een stuk werk dat klopte.
- Zoek het woord dat onder alle vijf momenten lijkt te liggen.
- Herhaal dit met drie momenten waarop je echt boos of teleurgesteld was. Ergernis wijst vaak naar een waarde die op dat moment werd geschonden.
Eindig met maximaal vijf woorden. Meer dan vijf waarden tegelijk kun je niet serieus laten sturen, dan worden het weer mooie woorden op een lijstje in plaats van iets dat je gedrag beïnvloedt.
Van ‘waar ik niet tegen kan’ naar ‘wat ik belangrijk vind’
Veel mensen kunnen makkelijker benoemen waar ze klaar mee zijn dan wat ze willen. Die ergernis is bruikbaar: draai hem om.
Neem een zin als ‘ik kan niet tegen gedoe’ en stel jezelf de vraag: als dit gedoe er niet was, wat zou je dan hebben? Vaak is het antwoord iets als duidelijkheid, of ruimte om zelf te beslissen. Doe dit met elke ergernis die je kunt bedenken, niet alleen de grootste.
Let op bij woorden als ‘rust’. Rust als waarde betekent dat je bewust kiest voor minder prikkels, zodat je scherper kunt nadenken of aanwezig kunt zijn bij wat ertoe doet. Rust als vlucht betekent dat je wegloopt van iets dat ongemakkelijk is, zonder dat je weet waar je eigenlijk naartoe wilt. Je test het verschil door jezelf te vragen: leidt deze rust tot iets, of is het vooral afwezigheid van iets anders?
Deze omkering hoort bij het kiezen van een richting in je leven. Hetzelfde principe, van weg-van naar toe-naar, zie je terug in het levenswiel: je scoort niet alleen waar je nu tevreden mee bent, maar ook waar je over negentig dagen wilt staan.
Hoe weet je of een waarde echt van jou is?
Een waarde is pas bewezen als je bewijs vindt in je eigen gedrag, niet in je bedoelingen. Er zijn drie toetsen die snel duidelijkheid geven.
De agendatoets: zoek in je agenda van vorige week drie momenten die passen bij het woord dat je vond. Stond er een gesprek dat je bewust voerde omdat eerlijkheid je belangrijk is? Koos je een avond thuis omdat rust je iets oplevert? Als je niets terugvindt, is het woord misschien mooi, maar nog niet leidend.
De kostentoets: wat heeft deze waarde je weleens gekost, in geld, in tijd, of in een gesprek dat ongemakkelijk was? Een echte waarde kost soms iets. Als een waarde je nog nooit iets heeft gekost, is het de vraag of hij al stuurt of alleen goed klinkt.
De schaamtetoets: zou je dit woord ook noemen als niemand het hoort? Sommige waarden klinken goed in een gesprek, maar verdwijnen zodra er niemand kijkt. Een waarde die alleen bestaat voor een publiek is geen kernwaarde, het is een presentatie.
Vind je bij geen van de drie toetsen bewijs, dan is het nog geen waarde maar een wens. Dat is geen mislukking, het is bruikbare informatie: je weet nu waar je nog niets mee doet, in plaats van een woord op een lijstje te houden waar niets achter zit.
Van een mooi woord naar gedrag deze week
Een waarde wordt pas bruikbaar als je er een werkwoord aan hangt. ‘Eerlijkheid’ op zichzelf verandert niets, maar ‘ik zeg het binnen 24 uur als iets niet klopt’ is iets wat je deze week kunt doen of laten.
Kies één waarde per week om op te oefenen, niet vijf tegelijk. Vijf waarden tegelijk vertalen naar gedrag is te veel om bij te houden, en dan verwatert elke poging.
Zet binnen 24 uur een eerste kleine stap die bij de zin past die je hebt geschreven. Plan daarna een wekelijks terugkijkmoment van ongeveer tien minuten: is het gedrag gelukt, wat hielp, wat stond in de weg?
Soms botsen twee waarden met elkaar, bijvoorbeeld rust en avontuur. Je lost die botsing niet definitief op, je kiest welke waarde deze maand voorrang krijgt. Volgende maand kan de balans weer de andere kant op vallen, en dat is geen falen, dat is een keuze die bij je leven op dat moment past.
Voorbeelden van persoonlijke kernwaarden (en wat eronder kan liggen)
Hieronder staan acht veelgenoemde waarden, met een voorbeeld van hoe ze als wens klinken en hoe ze eruit kunnen zien in gedrag. Hetzelfde woord betekent bij twee mensen iets anders, dus gebruik de tabel als startpunt en vul het zelf verder in met je eigen voorbeeld.
| Waarde | Zo klinkt het als wens | Zo ziet het eruit in gedrag deze week |
|---|---|---|
| Vrijheid | Ik wil niet vastzitten aan een vast schema | Je plant één dag zonder afspraken en houdt je daaraan |
| Eerlijkheid | Ik wil eerlijker zijn tegen mensen | Je zegt binnen 24 uur als iets niet klopt, in plaats van het te laten liggen |
| Rust | Ik wil minder gestrest door het leven gaan | Je zet je telefoon een uur op stil voordat je gaat slapen |
| Verbinding | Ik wil meer tijd met mensen die ertoe doen | Je belt of spreekt deze week één persoon waar je weinig contact mee hebt gehad |
| Vakmanschap | Ik wil trots zijn op mijn werk | Je neemt één taak terug van af en werkt hem rustig af in plaats van te haasten |
| Zekerheid | Ik wil weten waar ik aan toe ben | Je stelt een vraag die je al weken uitstelt omdat je het antwoord liever zwart op wit hebt |
| Avontuur | Ik wil uit mijn vaste patroon breken | Je kiest deze week bewust één nieuwe route, activiteit of gesprek |
| Zorgzaamheid | Ik wil er meer zijn voor anderen | Je vraagt actief hoe het met iemand gaat en luistert zonder meteen een oplossing aan te dragen |
Wie meer wil lezen over hoe een abstracte waarde als gezondheid concreet wordt, vindt daar een uitwerking van in het artikel over wat je echt wil als het om gezondheid gaat. Daar zie je hoe dezelfde omzetting van woord naar gedrag werkt voor een heel ander levensgebied.
Sommige links in dit artikel zijn affiliate links: koop je via zo'n link, dan krijgen wij een kleine vergoeding. Voor jou verandert er niets aan de prijs.
Wie structuur wil in het nadenken over waarden en keuzes die daaruit volgen, kan ook kijken naar De 7 eigenschappen van effectief leiderschap. Het boek gaat over principes en keuzes maken vanuit wat je belangrijk vindt, ook al is het oorspronkelijk geschreven vanuit een werkcontext.
Wanneer dit niet het goede moment is voor deze oefening
Deze oefening hoort bij zelfontwikkeling, niet bij therapie, en vervangt geen behandeling. Geen van de technieken in dit artikel wordt hier gepresenteerd als oplossing of genezing voor iets dat dieper zit.
Bij aanhoudende somberheid, angst, burn-outklachten of gedachten aan zelfbeschadiging hoort de eerste stap bij een huisarts of therapeut, niet bij een lijst met woorden of een agenda doorzoeken. Dat is geen uitstel, dat is de juiste volgorde.
Het is ook prima om deze oefening gewoon later te doen. Je kernwaarden lopen niet weg, en een rustige dertig minuten werken beter dan een geforceerd moment tussen twee andere dingen door.
Wat je hierna kunt doen
Een eerlijke volgende stap is het gratis levenswiel: je scoort acht levensgebieden voor nu en voor over negentig dagen, het kost ongeveer vijftien minuten, er is geen betaling voor nodig, en het resultaat blijft bewaard in je account. Het laat in één overzicht zien waar de afstand tussen nu en wat je wilt het grootst is.
Wie verder wil, kan de cursus ‘Weten wat je wilt’ volgen. De cursus bestaat uit drie modules met veertien korte videolessen, en bij elke les hoort een oefening die je rechtstreeks in de les invult. Een AI-coach leest je antwoord en stelt vervolgvragen tot het scherp is, je kunt je antwoord aanpassen en opnieuw om feedback vragen, en de AI-coach is twaalf maanden inbegrepen bij de cursus.
Waarden ontdekken, zoals in dit artikel, is een van de onderdelen van de cursus, naast het omzetten van weg-van naar toe-naar en het vinden van het doel achter een doel. Het is training om helderder te denken over wat je wilt, niet een belofte dat je leven daarna vanzelf verandert.
Frequently asked questions
Wat zijn voorbeelden van persoonlijke kernwaarden?
Veelgenoemde persoonlijke kernwaarden zijn vrijheid, eerlijkheid, rust, verbinding, vakmanschap, zekerheid, avontuur en zorgzaamheid. Hetzelfde woord betekent bij twee mensen iets anders, dus vul het altijd zelf in met een concreet voorbeeld uit je eigen leven. Een lijst is een startpunt om woorden te herkennen, geen eindpunt.
Wat is het verschil tussen waarden en normen?
Een waarde is wat je belangrijk vindt, bijvoorbeeld eerlijkheid. Een norm is de regel die je daaraan ophangt, bijvoorbeeld: ik zeg het binnen 24 uur als iets niet klopt. De norm kan in de loop van je leven veranderen, terwijl de waarde eronder vaak blijft staan.
Hoeveel kernwaarden moet je hebben?
Reken op maximaal vijf kernwaarden, en kies daar vervolgens één per week uit om echt in gedrag om te zetten. Met meer dan vijf waarden tegelijk verlies je het overzicht en wordt geen enkele waarde echt leidend. Minder is hier bruikbaarder dan meer.
Wat is de betekenis van kernwaarden?
Een kernwaarde is wat voor jou belangrijk is in hoe je leeft en kiest, los van of je het resultaat al hebt bereikt. Het is geen doel dat je afvinkt, maar een richting die je keuzes blijft sturen. Je herkent een echte kernwaarde aan gedrag dat je al vertoont, niet aan een wens die je nog nooit hebt waargemaakt.
Kunnen je kernwaarden veranderen?
Ja, kernwaarden kunnen verschuiven naarmate je leven verandert, bijvoorbeeld na een nieuwe baan, een verhuizing of een ingrijpende gebeurtenis. Het is daarom zinvol om de oefening af en toe te herhalen in plaats van één keer te doen en nooit meer terug te kijken. Een waarde die vorig jaar klopte, hoeft dit jaar niet meer te kloppen.
Wat doe je als twee van je kernwaarden botsen?
Je lost de botsing niet op, je kiest welke waarde deze maand voorrang krijgt. Bijvoorbeeld: rust en avontuur kunnen allebei belangrijk zijn, maar in een drukke periode kies je bewust voor rust als leidend principe. Volgende maand kan de balans weer de andere kant op vallen, en dat is geen falen maar een keuze.
Weet je nog niet wat je wilt?
Het gratis levenswiel kost ongeveer een kwartier. Je geeft acht levensgebieden een cijfer, ziet waar het schuurt en bewaart de uitkomst. Het is de eerste stap van de cursus Weten wat je wilt, en het kost niets.
Dit artikel is geschreven met hulp van AI en gecontroleerd door Dustin van de Sande.
Zelf aan de slag met wat je wilt?
Begin met het gratis levenswiel: in een kwartier zie je waar je nu staat en waar je naartoe wilt. Wil je daarna met een AI-coach een doel formuleren dat je volhoudt, bekijk dan de cursus Weten wat je wilt.