Een vaag doel wordt concreet als je het kunt filmen: welk gedrag, op welk moment, hoe vaak. ‘Fitter worden’ wordt dan bijvoorbeeld ‘drie keer per week om 7 uur een halfuur wandelen’. Schrijf je doel op, streep alles weg wat een camera niet kan vastleggen, en wat overblijft is bruikbaar.
Vaagheid is geen karakterfout, het is een formuleringsprobleem. Een woord als ‘fitter’ of ‘rust’ beschrijft een gevoel, geen handeling. Omdat er geen handeling in staat, moet je elke dag opnieuw bedenken wat je vandaag zou moeten doen, en dat kost precies de energie die je dacht te besparen door een doel te hebben.
Dit artikel gaat niet over het bedenken van een nieuw doel. Het gaat over een doel dat je al hebt, maar dat nog te zacht is om er morgen iets mee te doen.
Wat is de filmtest precies, en hoe gebruik je hem in twee minuten
De filmtest bestaat uit drie vragen die je in twee minuten kunt stellen aan elk doel dat je opschrijft. Stel jezelf: wat zie ik mezelf doen, wanneer precies, en hoe vaak. Een zin die je niet kunt beantwoorden met een zichtbare handeling, een tijdstip en een frequentie, is nog een wens.
‘Meer rust’ is niet filmbaar: niemand kan rust filmen. ‘Elke avond om 21.00 uur mijn telefoon in de keuken leggen’ is wel filmbaar: een camera zou het kunnen vastleggen, van begin tot eind. ‘Beter met geld omgaan’ is een wens. ‘Elke zondag tien minuten mijn uitgaven van die week doorlopen’ is een handeling.
Dit is gereedschap om helder te denken, geen methode die een uitkomst belooft. De filmtest zegt niets over of je het volhoudt of of het je gaat bevallen. Hij zegt alleen of je weet wat je morgen zou doen.
Vier doelen voor en na: van vaag naar iets wat je kunt filmen
De volgende vier voorbeelden zijn illustraties, geen beschrijvingen van een echte cliënt. Ze laten zien hoe dezelfde vraag telkens een vage zin in een filmbare zin verandert.
Fitter worden. De vraag die hielp: wat doe ik dan precies, en hoe vaak? Dat werd: drie keer per week, op maandag, woensdag en vrijdag om 7.00 uur, een halfuur wandelen voor het ontbijt.
Meer rust in mijn hoofd. De vraag die hielp: waar zou ik dat aan zien in mijn agenda? Dat werd: elke werkdag tussen 12.30 en 12.45 uur een blok zonder telefoon, vast ingepland.
Iets met schrijven doen. De vraag die hielp: wat is het kleinste afgebakende ding dat ik af zou kunnen maken? Dat werd: in zes weken een verhaal van maximaal duizend woorden schrijven, met elke zondag een uur schrijftijd.
Betere band met mijn vrienden. De vraag die hielp: welke afspraak kan ik zelf maken, deze maand? Dat werd: voor het einde van de maand twee vrienden appen met een concrete datum voor een etentje.
In elk voorbeeld veranderde niet het verlangen, maar de zin. Het gedrag, het moment en de frequentie kwamen erbij, en daarmee werd zichtbaar wat er morgen te doen staat.
| Vaag opgeschreven | Zo kun je het filmen |
|---|---|
| Fitter worden | 3x per week, 7.00 uur, een halfuur wandelen |
| Meer rust in mijn hoofd | Elke werkdag 12.30 tot 12.45 uur, telefoon weg |
| Iets met schrijven doen | In 6 weken een verhaal van max. 1000 woorden, elke zondag een uur |
| Betere band met mijn vrienden | Deze maand 2 vrienden appen met een vaste datum |
Waarom SMART je vaak niet verder helpt bij een doel dat nog vaag voelt
SMART is een checklist die een doel achteraf controleert, geen manier om te ontdekken wat je eigenlijk wilt. Je kunt ‘fitter worden’ keurig specifiek, meetbaar en tijdgebonden maken en nog steeds niet weten waarom dat je iets kan schelen.
Het probleem van de meeste mensen die vastlopen is zelden dat hun doel niet meetbaar is. Het is dat ze niet weten wat ze er eigenlijk mee bedoelen. De filmtest dwingt je om eerst zichtbaar gedrag op te schrijven, voordat je er iets van gaat meten of plannen. Daarna heeft SMART pas iets om op toe te passen.
Dit is geen afkeuring van SMART als checklist. Het is een volgorde: eerst filmbaar, dan pas meetbaar.
Hoe weet je of je doel echt van jou is en niet van iemand anders
Een eenvoudige vraag laat zien van wie een doel is: wat wordt er beter als dit lukt, en voor wie? Als het antwoord vooral gaat over wat een ander ervan zou vinden, een cijfer op een weegschaal of een goedkeuring die je zoekt, is het doel misschien niet van jou. Dat onderscheid tussen motivatie die van buiten komt en motivatie die uit je eigen interesse en waarden komt, staat uitgebreid beschreven op de website van de zelfdeterminatietheorie (Self-Determination Theory).
Er is ook een verschil tussen ‘ik wil hier vanaf’ en ‘ik wil hiernaartoe’. ‘Ik wil niet meer zo moe zijn’ is een ontsnapping, geen richting. Wie merkt dat zijn doel vooral een ontsnapping is, heeft baat bij de stap van ‘ik wil dit niet meer’ naar een doel voordat je verder gaat met aanscherpen.
Een signaal dat je een doel van iemand anders overnam: je kunt het wel opschrijven, maar niet in een paar zinnen uitleggen waarom het je iets zou schelen. Als dat zo is, is het geen formuleringsprobleem meer. Dan is het de moeite waard om eerst te kijken welke waarden erachter zitten, voordat je verder scherpstelt.
Je doel is te groot: hoe knip je het terug naar één zichtbare stap
Een scherp doel is pas bruikbaar als er een eerste stap uitkomt die binnen 24 uur af kan zijn. Die stap moet net zo filmbaar zijn als het doel zelf: een zichtbare handeling, geen voornemen.
- Schrijf je doel op zoals het nu klinkt, met alle vage woorden erin.
- Stel de drie filmvragen: wat zie ik mezelf doen, wanneer, hoe vaak.
- Streep alles weg wat je niet kunt filmen.
- Herschrijf wat overblijft tot één filmbare zin met gedrag, moment en frequentie.
- Knip die zin terug tot één stap die je binnen 24 uur kunt zetten.
Spreek daarna een vast wekelijks moment met jezelf af om terug te kijken: is de stap gezet, en wat zag je gebeuren. Onderzoek naar zogeheten implementatie-intenties, plannen in de vorm ‘als situatie Y zich voordoet, dan doe ik Z’, laat zien dat het benoemen van een moment en een plek beter werkt dan alleen besluiten om harder je best te doen (PubMed Central). Een meta-analyse naar het combineren van zo’n plan met mentaal contrasteren, waarbij je het doel en de hindernis naast elkaar zet, vond bij 15.907 deelnemers een klein tot matig effect op het daadwerkelijk halen van een doel (PubMed Central). Het effect was geen garantie, en viel groter uit wanneer iemand de oefening in een gesprek begeleidde dan wanneer alleen een document dat deed.
Lukte de stap niet? Maak hem kleiner, niet jezelf kleiner. Een stap die een week lang niet lukt, is meestal gewoon nog te groot. Wie na een scherp doel wil weten hoe je het volhoudt in plaats van na twee weken weer stil te vallen, vindt dat in een doel dat je wél volhoudt.
Wanneer vaagheid niet aan je formulering ligt
Als een doel maandenlang vaag blijft voelen, ook na herschrijven, en daar komt een aanhoudende somberheid, uitputting of angst bij, dan hoort dat bij een huisarts of een therapeut, niet bij een oefening in formuleren. Werkgerelateerde psychische vermoeidheid komt veel voor: in 2025 had 20,7 procent van de werknemers tussen de 15 en 74 jaar daar klachten van, en 11,8 procent van de zelfstandig ondernemers, volgens cijfers van RIVM op basis van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van CBS en TNO (RIVM). Het gaat daarbij om klachten, geen diagnose, maar het is wel een signaal om serieus te nemen.
Dit artikel en de oefeningen van Coach Kontra zijn training in helder denken, geen behandeling. Geen enkele vraag of techniek hier is bedoeld als oplossing voor aanhoudende klachten.
Een boek dat helpt als je doel steeds blijft hangen
Sommige links in dit artikel zijn affiliate links: koop je via zo'n link, dan krijgen wij een kleine vergoeding. Voor jou verandert er niets aan de prijs.
Wie merkt dat een scherp doel steeds opnieuw vastloopt op dezelfde dag, heeft iets aan Atomic Habits. Het boek laat zien hoe een klein, herhaalbaar stukje gedrag op den duur meer oplevert dan een groot voornemen dat je niet volhoudt, precies het punt waar een filmbaar doel en een haalbare eerste stap elkaar raken.
Welke vraag je vandaag aan jezelf stelt
Pak een doel dat je al hebt, en schrijf het op zoals het nu in je hoofd zit. Lees het hardop terug en streep elk woord weg dat een camera niet zou kunnen vastleggen: gevoelens, eigenschappen, vage bijwoorden. Wat overblijft is waar je morgen mee kunt beginnen, al is het maar één zin.
Wil je eerst weten waar je nu staat voordat je een doel aanscherpt? Het wiel van leven is een gratis eerste stap van ongeveer 15 minuten: je beoordeelt acht gebieden van je leven zoals ze nu zijn en zoals je ze over negentig dagen zou willen zien, en het resultaat blijft bewaard in je account. Wie daarna liever rust en ruimte als doel neemt dan een prestatie, vindt aanknopingspunten bij tijd maken voor plezier en rust.
Heb je je doel al scherp en wil je het verder uitwerken tot iets dat werkt en standhoudt? Dat vind je in de cursus ‘Weten wat je wilt’: drie modules met veertien korte videolessen, met telkens een oefening die je zelf invult. Een AI-coach leest je antwoord en stelt vervolgvragen tot het helder is, en je kunt een antwoord later aanpassen en opnieuw om feedback vragen. De AI-coach is twaalf maanden bij de cursus inbegrepen.
Frequently asked questions
Wat betekent het dat een doel specifiek moet zijn?
Specifiek betekent dat je het doel kunt filmen: welk gedrag, op welk moment en hoe vaak. Een specifiek doel beschrijft een handeling, geen gevoel of eigenschap, zodat je morgen weet wat je moet doen.
Wat is het verschil tussen een vaag doel en een SMART-doel?
Een vaag doel beschrijft een wens of een gevoel, zoals 'fitter worden'. Een SMART-doel is diezelfde wens gecontroleerd op specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden zijn, maar die controle werkt pas als er eerst een zichtbare handeling in de zin staat.
Hoe maak je 'fitter worden' concreet?
Stel jezelf de drie filmvragen: wat zie ik mezelf doen, wanneer precies en hoe vaak. Dat maakt van 'fitter worden' bijvoorbeeld 'drie keer per week om 7 uur een halfuur wandelen voor het ontbijt', een zin met gedrag, moment en frequentie.
Hoeveel doelen kun je tegelijk scherp houden?
Er is geen vast aantal, maar één scherp doel met een eerste stap werkt meestal beter dan vijf vage doelen naast elkaar. Begin met het doel dat je het meest in de weg zit en maak dat eerst filmbaar.
Wat doe je als je je doel wel concreet hebt maar er toch niets gebeurt?
Maak de eerste stap kleiner, niet groter. Een stap die een week niet lukt is meestal nog te groot of mist een vast moment, en een wekelijks check-inmoment helpt om dat snel te zien in plaats van jezelf te veroordelen.
Mag je een doel later aanpassen?
Ja, een doel aanpassen is normaal en geen falen. Naarmate je meer doet, leer je beter wat werkt en wat niet, en dat mag je gewoon terugschrijven in een nieuwe, filmbare zin.
Weet je nog niet wat je wilt?
Het gratis levenswiel kost ongeveer een kwartier. Je geeft acht levensgebieden een cijfer, ziet waar het schuurt en bewaart de uitkomst. Het is de eerste stap van de cursus Weten wat je wilt, en het kost niets.
Sources
- Self-Determination Theory (Het verschil tussen motivatie die van buiten komt en motivatie die uit eigen interesse…)
- PubMed Central, National Library of Medicine (Een als-dan-plan dat moment en plek benoemt werkt beter dan alleen besluiten om harder…)
- PubMed Central, National Library of Medicine (Mentaal contrasteren met implementatie-intenties liet bij 15.907 deelnemers een klein t…)
- RIVM (In 2025 had 20,7 procent van de werknemers van 15 tot en met 74 jaar burn-outklachten e…)
Dit artikel is geschreven met hulp van AI en gecontroleerd door Dustin van de Sande.
